Hommage aan mijn docent Klassieke Talen

Dat Tessa al jarenlang verknocht is aan Rome, weten de meesten inmiddels wel. Maar dat er aan haar liefde voor de Eeuwige Stad een charismatische en eigenzinnige persoon aan ten grondslag ligt, is minder bekend. Lees nu het artikel dat zij schreef ter ere van oud-leraar Latijn Frank Müller en laat je meevoeren naar een Goois klaslokaal in de negentiger jaren van de vorige eeuw. Het artikel is in september 2018 verschenen in Amphora, het verenigingsblad van de Vrienden van het Gymnasium.

‘Silentium!’ Meneer Müller tikt met zijn sleutelbos op het bureau. ‘Silentium absolutum’! Vanaf de verhoging waarop zijn bureau staat, kijkt hij over de klas uit. Er is geen uitstel van executie meer, de pauze is voorbij. De leerlingen pakken hun schrift en kijken in spanning naar hun docent.

LATIJN LEREN

Meneer Müller had een fenomenaal systeem om zijn studenten de regels van het Latijn bij te brengen. Hoe hij dit precies deed is mij nog steeds niet duidelijk, maar hij wekte de indruk de volgorde waarmee hij de gehele grammatica afwerkte goed voor ogen te hebben. Voor ons, de leerlingen, hield dat het volgende in: wij werden geacht een aantekeningenschrift bij te houden, een schrift waarin we iedere keer nieuwe grammaticale onderwerpen moesten noteren. ‘Aantekeningen’, noemden we die dus en iedere aantekening had een nummer en een titel. We begonnen op de eerste dag met aantekening nummer 1, getiteld ‘Het Latijn’, en eindigden een zestigtal aantekeningen later in de vijfde klas, na volledige beheersing van de taal.

We volgden ook een officiële lesmethode, ‘Via Nova’. Iedere keer dat ik een oud-klasgenoot zie, moeten we nog glimlachen bij de herinnering aan Marcus en Lucius. De broers leefden ten tijde van keizer Trajanus en over hun avonturen lazen wij natuurlijk in het Latijn. We leerden zo hoe een les bij de grammaticus eruit zag, wat er in het tabularium lag en hoe gezellig het in de thermae was.

DIEPGANG

Meneer Müller gaf de methodelessen niet alleen diepgang met de – nota bene – uit het hoofd gedicteerde aantekeningen. We hadden ook beschikking over HET GOUDEN STENCIL. Dit was een a4-tje waarop alle verbuigingsgroepen stonden. Het stond volgedrukt met ‘rijtjes’ en dat was waardevol, want daardoor kende je op een gegeven moment alle verbogen zelfstandige naamwoorden uit je hoofd. Dat moest wel, want meneer Müller kon tijdens het vertalen van een zin over een vrolijke vader opeens uitroepen ‘Verbuig pater laetus’. En dan gingen de hersenradertjes hard aan de slag om twee woorden uit verschillende declinaties te laten congrueren.

Je hoort het, we leerden de grammaticale termen door hun Latijnse namen of de Nederlandse variant daarop. We hadden het niet over voornaamwoorden maar over pronomina en de tegenwoordige tijd noemden we praesens. Ook over het Nederlands kregen wij overigens nieuwe dingen te horen. Zo kwamen we erachter dat je een huishouden ‘bestiert’ en dat de beste vertaling voor audax ‘driest’ of ‘vermetel’ was, twee synoniemen voor ‘dapper’, waar wij nog nooit van gehoord hadden! Je kunt je voorstellen dat we grinnikten om matronae die vermetel het huishouden bestierden.

In aanvulling op het reeds genoemde lesmateriaal, kregen wij in de bovenbouw het VENENUM in handen. Dit was een dun pakketje aan elkaar geniete pagina’s waarop vreselijk saaie grammaticaoefeningen stonden. Oneindig veel. Dan moesten we bijvoorbeeld van het actieve vocatis (jullie roepen) het passieve vocamini (jullie worden geroepen) maken of het perfectum vocavi (ik heb geroepen) van indicativus in conjunctivus veranderen (vocaverim: dat ik heb geroepen). Dit was taai en technisch, we werden gedrild. Maar we leerden hierdoor degelijk Latijn en hadden er nog lol in ook. Ondanks het feit dat we soms met knikkende knieën voor de klas stonden omdat we ten overstaan van iedereen werden overhoord. Als we dan echter weer eens een nieuw rijtje hadden geleerd en meneer Müller dit met luide stem opdreunde alsof het een Gregoriaans lied was, dan barstten we in lachen uit.

Lachen, dat overigens weer verstomde, zodra we een ander boekwerkje tevoorschijn moesten halen. SEMPER ALTIUS, luidde dit kleine bundeltje dat ons ‘steeds hoger’ moest brengen. Hierin werden verschijnselen van de taal uitgelegd, zoals de gebruikswijzen van het veelzijdige woordje cum en het fenomeen ablativus absolutus. Ik vermoed dat meneer Müller deze oefenboekjes ooit zelf had samengesteld en dat maakte ze ook zo bijzonder.

EEN OPMERKELIJKE VERSCHIJNING

Meneer Müller hield niet alleen de gemoederen van zijn eigen leerlingen bezig, hij was een opmerkelijke verschijning voor iedereen op school. Klein van stuk, met gerechte rug en spierwit haar liep hij met ferme pas en een koffertje door de gangen. Zijn geconcentreerde blik verhulde de brede, aanstekelijke schaterlach, waarvan wie hem aan het lachen kreeg vaak mocht genieten. Normaal gesproken ging hij in pak gekleed naar zijn werk. Maar als het warm was, droeg hij boven een nette broek een gekleurde polo met een krokodilletje erop. Hoe oud zou meneer Müller toch zijn? Waar woonde hij en hoe was zijn thuissituatie? Graag speculeerden wij onderling over dit soort vragen, maar we bleven het antwoord erop schuldig.

Mijn docent Klassieke Talen was anders dan de andere docenten. In hoe hij zich kleedde, hoe hij sprak, in zijn manier van lesgeven en in zijn relatie met zijn leerlingen. Docenten zagen hem met plezier ook buiten schooltijd en leerlingen liepen met hem weg vanwege zijn sympathieke merkwaardigheden. Die had hij natuurlijk deels te danken aan zijn voorvaderen: met gepaste regelmaat en trots vertelde hij ons dat hij afstamde van de Romeinen. Hij kwam immers uit Heerlen, eeuwen geleden de Romeinse nederzetting Coriovallum. Geweldig vonden we dat, als hij grappend zat te pochen. Net als die keer dat we de film ‘Ben Hur’ zaten te kijken en hij bij het zien van de luxueuze villa van Messala spontaan uitriep ‘Dat lijkt mijn huis wel!’.

LEERLINGEN AAN HET WOORD

Voor het schrijven van dit artikel heb ik een aantal oud-klasgenoten gesproken om ze te vragen wat zij zich van meneer Müller herinnerden, achttien jaar na hun eindexamen. Pim is de eerste die aanhaalt wat bijna alle anderen ook nog weten: wie geen Latijn had of het vak liet vallen, was een ‘Dwaze kikker in de Poel der Domheid’. Of een kwakende kikker. Of een pad. Ieder heeft deze uitspraak op een andere manier onthouden. Was het onbeleefd dit te zeggen over wie geen Latijn volgde? Welnee. Meneer Müller is een van de meest respectvolle mensen die ik ken en had absoluut geen kwaad in de zin. Het was juist een prachtige metafoor voor wie niet het geluk had verlicht te worden door de spectaculaire wereld van de oudheid.

Diederik vertelt dat meneer Müller de enige docent was die de moeite nam op zijn examenfeest te komen. Bovendien kreeg hij eens een heerlijk recept voor pasta alla puttanesca mee, dat hij graag nog gebruikt. En zelf heeft Diederik overigens een tijdje in Rome gewoond. Een naamgenoot uit dezelfde klas weet nog dat meneer Müller zich zogenaamd schaamde voor zijn Germaanse achternaam en zich daarom Francus Müllerius noemde.

‘Meneer Müller stelde iedere leerling gelijk met een historisch persoon, zodat ze zich wat meer konden inleven en om de achtergrond van de ‘dode’ taal wat leven in te blazen, ’ aldus Siebe. Een voorbeeld kon hij niet oprakelen, wél kende hij nog een anekdote: ‘Tijdens zijn studententijd kreeg Müller, naar eigen zeggen, een keer een machinegeweer in zijn rug geduwd, omdat hij een plasje aan het doen was.’

Ook Klaartje graaft in haar geheugen: ‘Meneer Müller was voor mij een van de strengste leraren. Door zijn regels wist je goed waar je aan toe was. Grappig dat we juist bij hem soms een blokuur lang film gingen kijken en hij daarmee juist los was in het lesgeven. Daarnaast organiseerde hij de mooiste reizen: naar Xanten en Rome. Ik genoot van zijn wijsheid en passie voor de oudheid! Ik vond Pompeï ook erg indrukwekkend en herinner mij nog het werkstuk over de fresco’s dat ik hiervoor maakte.’

Arno heeft nog steeds contact met meneer Müller en zit dan ook vol herinneringen. Zoals de opmerking van een leerling dat ‘bestieren’ volgens Van Dale een archaïsch woord was. De respons van meneer Müller luidde: ‘Ik ben zelf ook archaïsch.’

TOT SLOT

Wie mijn eigen schrijfsels zoals dit artikel leest, zal het opvallen dat ook mijn taal doorspekt is van lange zinnen en archaïsmen. Dat is deels te wijten aan het taalgebruik van meneer Müller, dat mij fascineerde. Nee, te danken, moet ik zeggen, want ik ben blij dat ik van hem zo’n rijke woordenschat heb meegekregen.

Ja, ik kan zonder overdrijven zeggen: mijn docent Klassieke Talen heeft mijn leven veranderd. Dankzij hem kreeg ik kennis van de oudheid en werd ik enthousiast gemaakt voor Rome, de stad waar ik jaren later met een universitair diploma Klassieke Talen naartoe verhuisde. Ik ben dankbaar voor de warme vriendschap die zich bovendien in de loop der jaren tussen ons heeft ontwikkeld, wie had dat ooit gedacht. Ik mag tegenwoordig ‘Frank’ zeggen en geniet van de urenlange gesprekken die wij zo nu en dan op Romeinse terrasjes voeren.

Meneer Müller, namens alle ex-Vitanen die van u les hebben gehad: onze dank is groot!

Noot van de redactie: Tessa heeft geschreven over haar ervaringen als leerlinge op het Sint Vituscollege te Bussum, waar zij van 1994 tot 2000 les had.

* * *

Tessa geeft inmiddels al jarenlang interactieve lezingen voor Nederlandstalige middelbare scholieren op excursie in Rome. Heb je interesse? Kijk dan hier en volg Beyond the Colosseum om op de hoogte te blijven van nieuws en festivals in Rome!

Advertisements

2 thoughts on “Hommage aan mijn docent Klassieke Talen

Add yours

  1. Wat een superherkenbare column Tessa! Meneer Müller verdient echt een standbeeld. Hij heeft de liefde voor de klassieke talen bij zoveel leerlingen aangewakkerd.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: